Hervorming van de Surinaamse mens
Door Mr.dr. W.R.W.Donner

Woord vooraf
Ik vroeg eens aan een landbouwkundige waarom rijst in sawah’s onder water wordt geplant. In sommige landen geschiedt dat toch op het droge? Zijn antwoord was: rijst (padie) is een tere plant die beschermd moet worden tegen onkruid. Hij kan wel tegen water. Onkruid niet. Hij wordt onder water gehouden om te groeien en sterk te worden  totdat hij het tegen onkruid kan opnemen..
Er is ook zo iets als maatschappelijk onkruid. Mensen zonder  nut, zonder  waarde voor de gemeenschap die alles overwoekeren. Die geen enkele bijdrage leveren tot groei en bloei van de gemeenschap. Integendeel. Ik heb deze mensen tijdens mijn leven in actie gezien. Een van mijn zonen zegt tegen zijn broertje: waarom zou je studeren. Dat zijn gron tappoe sannie. Ik zeg aan de jongen: als ik hoor dat je weer bij je broer bent geweest breek ik alle botten in je lijf. (bij wijze van spreken dan. Ik heb mijn kinderen nooit geslagen). De jongere bracht het tot bankdirecteur. Wat van de andere is geworden weet ik niet. Die zal wel via de sociale dienst  vegeteren op de gemeenschap. Zo vegeteren wij ook van allerlei sociale diensten die in de wereld opereren. Zo niet goedschiks dan wel kwaadschiks.  Wat te denken van de nieuwe bron die wij hebben ontdekt? Genoegdoening. Reparatie betaling. Betaling van arbeid door voorouders verricht. Hoe komt het dat wij zwarten zo slim zijn? Kijk maar naar de domme Hollanders. In plaats van de Duitsers te laten betalen voor de schade die ze tijdens de tweede wereldoorlog hebben aangericht gaan ze zaken doen met die lieden.  Ik heb het antwoord. Anansie. Anansie legt ons uit hoe wij zonder arbeid een living kunnen maken. Gewoon door slimheid en drammen..
We konden het onkruid op emancipatiedag in actie zien. De viering in Amsterdam die een feest had behoren te zijn, ontaardde in een  complete chaos. Je zou verwacht hebben dat  het bezoek van de Nederlandse vice minister president zou zijn aangegrepen om hem te omhelzen en bij het feest te betrekken. En te bedanken dat zovelen van ons een behoorlijke living kunnen maken in het heden. In plaats daarvan gingen wij de zaak verpesten door te ouwehoeren over stokslagen die onze voorouders in een ver verleden hebben gekregen. Zo maakten wij vijanden in plaats van vrienden. De vice premier is socialist. Zijn voorouders vermoedelijk ook. Socialisten hadden niets te maken met de slavernij. Hebben integendeel daartegen gestreden. Ben benieuwd hoeveel landgenoten die een living proberen te maken in het andere land zullen worden verstikt  onder dit onkruid.
Hoge ogen
De overwoekerde erven in de stad tonen aan hoe snel onkruid kan groeien. Nauwelijks heb je de zaak schoongemaakt of het onkruid is daar weer. Zo geweldig is het onkruid ook onder onze mensen gegroeid. Het begon eerst in eigen land en plantte zich over naar Nederland.
Na de tweede wereldoorlog gooiden we hoge ogen in Nederland. De mensen die de tocht over de oceaan ondernamen waren eerst in een beschermde omgeving opgegroeid en konden moeiteloos meedraaien in de nieuwe omgeving. Men had geweldig veel respect voor ons. Stel je voor, ik werd  21 jaar oud, slechts uitgerust met het getuigschrift van de Christelijke School, (een doodgewone lagere school) goed genoeg bevonden  om in de vierde klas van de HBS geplaatst te worden. Dat vonden ze destijds heel normaal. Probeer dat nu maar eens!
Onze landgenoten waren tops op alle scholen. Het aantal  dat de doctorstitel verwierf was enorm.  Op veel gebieden.De posities lagen voor het grijpen: ambassadeurs, directeuren van gymnasia, professoren etc. Maar het onkruid was in aantocht. Bemesting vond plaats vanuit het vaderland. Met scheepsladingen verschenen ze ter plekke. Mensen zonder toegevoegde waarde voor welke gemeenschap dan ook. Ze overwoekerden de boel.   Men is als de dood geworden voor ons. Vroeger werden nieuwe leerlingen uit ons land met gejuich ontvangen. Ze verhoogden het onderwijspeil in plaats van het te verlagen. Thans zien ze ons liever gaan dan komen. Als donkere kinderen op een school worden ingeschreven halen de bakra’s hun kinderen weg. Zo ontstaan scholen met honderd procent donkere mensen.
Mijn Costaricaanse schoonzoon die geen enkele toegevoegde waarde heeft voor de Nederlandse samenleving, spreekt geen woord Nederlands,  noemt zichzelf lerimang , kreeg binnen acht maanden de Nederlandse nationaliteit om van Nederlandse sociale voorzieningen te gaan leven.. De neef van mijn ex vrouw, een harde werker en ook getrouwd met een Nederlandse, die geen voorzieningen nodig had, moest daar vier jaar over doen. Wat een gedoe!
Als we tegenwoordig in Nederland aankomen moeten wij ons onderwerpen aan allerlei vernederende onderzoeken. Zelfs onze ministers worden niet ontzien. Het respect voor ons is verdampt.

Intelligentie
Onze landgenoot mr. Prem Radakishun heeft onlangs in Nederland  de eerste prijs behaald in de nationale intelligentie quiz. Hij versloeg honderden knapkoppen. Daar mogen wij trots op zijn.  Hij blijkt te zijn ontsnapt aan het maatschappelijke onkruid dat de hardwerkende Surinaamse  gemeenschap in Nederland tegenwoordig  schijnt te hebben overwoekerd.
Mr.dr. Humberto Tan gooit ook hoge ogen in Nederland.

Koude douche
Ik vertelde dit enthousiast aan een kennis. Zijn reactie kwam als een koude douche. Allicht,” zei hij.” Deze mensen zijn in een beschermde omgeving grootgebracht. Als jouw beroemde rijst in een sawah. Prem stamt uit een hele reeks knapkoppen. Hij is de zoon van Shew Radhakishun  eigenaar/ oprichter van Radio Radika en neef van intellectuele Radhakishuns.  Humberto is kleinzoon van oud statenvoorzitter  dokter Axwijk, zoon van Hilly Axwijk  een academica naar wie een paviljoen in de Bijlmer is vernoemd. Stiefzoon van Dr. Eugene Waaldijk.  Ze zijn tot wasdom gekomen in een beschermde omgeving. Big deal. Je zou eens moeten aangeven hoe mensen die in een praas oso zijn opgebracht kunnen opbloeien.”
Ik zei zwakjes: “Ik heb vaak genoeg geadviseerd, de kinderen uit het binnenland in internaten onder te brengen. Vroeger hebben deze internaten prima mensen opgeleverd.”
 “Man, dat is toch wel erg magertjes?” was het weerwoord. “Is dat je therapie voor al de problemen die ons land doormaakt?
“Ik ben geen socioloog,” luidde mijn verdediging. “Soms ben ik genoodzaakt mij op het sociologische pad te begeven. Maar dat doe ik dan om sociologen te prikkelen tot analyse en tegenspraak. Dat blijft altijd uit. Ze nemen me blijkbaar niet serieus. Maar zo komen we niet verder.”
In dit essay zal ik me dan maar weer op glad ijs begeven.

Metamorfose
Er heeft zich een metamorfose voltrokken van de Surinaamse mens met economische repercussies. Heel vroeger was ons land een immigratie land. Mensen moesten van heinde en verre komen om de economie draaiende te houden. Van lieverlee werd ons land een emigratieland. Het leverde meer geschoolde mensen en intellectuelen af dan we konden gebruiken. Een brain drain was het gevolg. De geschoolden verdwenen vooral naar de Antillen. De intellectuelen vooral naar Nederland. De emigranten vooral die op de Antillen hielden dank zij hun transfers ons land financieel op de been. Thans doen die in Nederland dat. Naar schatting wordt per jaar meer dan twee honderd miljoen euro door onze mensen in Nederland in onze economie gepompt.

Beïnvloedingssfeer
Langzamerhand kwam een eind aan de emigratie. Op de Antillen kon men ons niet meer hebben. In Nederland wil men ons nu ook niet meer hebben. Aber nun. Wat doen wij met de duizenden mensen die dagelijks uit de vagina’s van onze vrouwen stromen?  Vroeger behoefden wij ons daarover geen zorgen te maken.
In zijn in 1955 verschenen proefschrift getiteld Het werkgelegenheidsaspect van het Surinaamse Tienjarenplan voorspelde onze voormalige minister president dr. Jules Sedney dat ons land spoedig  arbeiders zou moeten importeren wegens de verwachte economische take off. Ook de professoren Lieftinck en Goedhart die waren ingehuurd om een kijkje te nemen naar de Surinaamse economie waren die mening toegedaan. Ze waarschuwden voor een oververhitting van de economie. Op basis daarvan adviseerde ik de Antilliaanse autoriteiten in mijn proefschrift over de financiële situatie op de Antillen om alle aandacht te besteden aan het technisch onderwijs om de mensen voor te bereiden op vertrek naar Suriname. Ik voorspelde dat de olie industrie omstreeks 1970 zou verdwijnen. Dat was een goede gelegenheid voor Suriname om de genoten gastvrijheid te reciproceren, schreef ik.
Ik zag daarna veel heil in de CARICOM. In mijn proefschrift en essays in tijdschriften e.d. bepleitte ik de vorming van dit blok ervan uitgaande dat Suriname als springplank zou dienen voor Nederlandse bedrijven om zowel in de Caribbean als overig Zuid Amerika te komen. Suriname zou ook de boekhouding  kunnen verzorgen voor Nederlandse bedrijven dank zij het Nederlands dat hier gesproken en begrepen wordt. Dat zou goedkoper uitkomen voor Nederland en voor werkgelegenheid zorgen in Suriname.
Geen van de verwachtingen en voorspellingen kwam uit.De meeste buitenlandse ondernemingen namen de benen. Dat onttrekt zich aan de waarneming dank zij de expansie van het overheidsapparaat (verborgen werkloosheid). We kwamen in economisch en politiek drijfzand terecht zonder bekwame leiders om ons daaruit te trekken. Als krabben proberen we eruit te kruipen en trekken elkaar naar beneden.
Hoe zijn wij in deze benarde situatie terechtgekomen? Sommigen zeggen dat de  oorzaak moet worden gezocht in de verkregen onafhankelijkheid die zonder gedegen voorbereiding plaatsvond. Anderen zeggen dat het door de koloniale bevoogding kwam. We worden nog steeds tegengewerkt door Nederland dat niet graag ziet dat we vooruitgaan. Een onderwijzeres zei me eens in volle ernst: “Als alle Surinamers uit Nederland wegtrekken, gaat Nederland failliet,”Zover is het al met ons gekomen. Straks zegt een van ons hardop: “Als alle Surinaamse voetballers uit het Nederlandse elftal worden weggelaten, wint Nederland geen wedstrijd meer. Bet your life als Hollanders dit soort praatjes horen laten ze alle Surinamers eruit. Hoe het komt dat tegenwoordig zoveel onbenullen de ruimte krijgen om hun infantiele uitwasemingen de wereld in te sturen is beyond me.
Helaas hebben zich nog geen sociologen aangediend van het kaliber van Rudolf van Lier om aan te geven hoe dat alles tot stand kon komen, zodat een gedegen therapie kan worden ontwikkeld. Dit alles terwijl onze bevolking blijft groeien. Dit alles terwijl het aantal geschoolden blijft groeien. Het blijft bij pappen en nathouden.Apres nous le deluge.

Algemeen kiesrecht
Ik geloof niet dat de onafhankelijkheid daar iets mee te maken had. Misschien zijdelings. Ik geloof veeleer dat het algemeen kiesrecht daar mee had te maken. Bijna overal in de wereld, zelfs in de ontwikkelde landen,  waar het algemeen kiesrecht tot stand kwam heeft dit geleid tot chaos en wantoestanden. Door de Spaanse cultuur filosoof Jose Ortega y Gasset wordt in zijn beroemde boekwerk La Rebelion de las Masas, in het Nederlands uitgebracht onder de titel De Opstand Der Horden uitgelegd  hoe dat kwam. Hij verdeelde de mensheid in twee soorten. De ene soort streeft dagelijks naar persoonlijke ontwikkeling, in de breedste zin van het woord. De andere is tevreden met het reeds bereikte niveau van ontwikkeling. Deze laatste soort noemde hij de massamens, de horde. Door het algemeen kiesrecht kwam de macht in handen van de horde.
De horde verovert de macht zonder enig besef van de complexiteit van de maatschappij, zonder enige kennis van haar fundamenten. “Ideeën, na enkele pintjes geboren in de kroeg, komen op de voorgrond van het politieke toneel,’ zegt hij. ”De politiek loopt hierdoor dan ook het gevaar om ook tot zo’n rumoerige en onstuimige kroeg te verworden, waar de discussie na verloop van tijd wel eens wil ontaarden in een handgemeen.”
 . De wereld waarin deze nieuwe mens  geplaatst is, noodzaakt hem op geen enkele manier tot beperking, zij legt hem geen enkel verbod op en dwingt hem tot geen enkele onthouding. De ziel van de horden  heeft zeer veel gemeen met die van een verwend kind…… Verwennen betekent dat men geen paal en perk aan iemands wensen stelt, verwennen betekent iemand de indruk geven dat alles hem geoorloofd is en hij tot niets is verplicht. Dit zien wij ook in ons land. Ik zag laatst nog een vergadering van de mensen van het binnenland op de t.v. Wetend dat de politieke machthebbers van hun stemmen afhankelijk zijn, eisten ze een waslijst van scholen en klinieken, en elektrisch licht en drinkwater etc.etc.En de regering maar beloven in plaats van hen van materialen te voorzien om zelf hun scholen en klinieken te bouwen. En zo blijven ze steeds meer vragen alsof de bomen tot de hemel groeien. En de regering steeds weer bedeltochten naar het buitenland ondernemen om aan de wensen te voldoen in plaats van hen op te voeden tot zelfredzaamheid.

Reservoir van onvrede
Volgens Ortega y Gasset sleurt de politiek de mens steeds mee en houdt hem in een voortdurende staat van ontevredenheid gevangen. Zij zweept zijn begeerten op, die in beginsel tot in het oneindige kunnen toenemen Maar omdat niets op aarde oneindig is en niet alle verlangens derhalve vervuld kunnen worden, leidt dit alles uiteindelijk tot de overtuiging dat men tekort wordt gedaan, tot het gevoel slachtoffer te zijn van de ander, van de politiek, de intellectuele elite, de buitenlander, de landgenoot die naar elders is gevlucht en nu met de zak vol dollars terugkeert, of van wie dan ook die op een ongelukkig moment als schuldige kan worden aangewezen voor dit gefrustreerd bestaan. Het is niet wat men bezit dat het geluk bepaalt, maar wat men  niet bezit.
‘Vlak onder de oppervlakte,’ zegt Ortega y Gasset, ‘borrelt een reservoir van onvrede dat elke praatjesmaker kan aanboren in zijn jacht op macht en erkenning. Het is voor een demagoog  een fluitje van een cent om in dit troebel water te vissen. Niets belet hem om met een handvol vlot geventileerde meningen spreekbuis te worden van de onderbuikgevoelens. En zo niet, dan ontstaat vanuit een combinatie van ingeboren en gecultiveerde hebzucht, angst en onzekerheid een moeras van rancune.   
Hij wees er verder op dat onontwikkelde mensen die geen flauwe notie hadden van de eisen die men aan een leider moet stellen, dank zij het algemeen kiesrecht, leiders uit hun gelederen aanwezen om de dienst uit te maken, wier enige talent was holle frasen te produceren maar verder geen flauwe notie hadden van leiding geven om van creativiteit maar te zwijgen. Hij voorspelde dat dit alles zou uitmonden in dictaturen. Let wel, hij sprak over Europese mensen. Zijn woorden zijn uitgekomen. We kregen talrijke dictators, Hitler, Salazar, Mussolini, Stalin etc. De Europeanen zagen kans uit het dal te klimmen door innerlijke krachten net zoals ons lichaam griep aanpakt door afweerstoffen.

Bezitten wij die afweerstoffen ook?

Het karakter van de Surinaamse mens.
In het jaar 2000 werd ik door het toonaangevende blad NRC/Handelsblad benaderd om een evaluatie te geven van 25 jaar onafhankelijkheid. Hoe kwam het dat de onafhankelijkheid zo snel had kunnen verloederen? Waren dat kinderziekten die vanzelf zouden verdwijnen of hadden we met een blijvende verloedering te maken?
 “In tegenstelling tot overig Amerika,” begon ik het betoog  “kwamen mensen van standing die zouden kunnen dienen als rolmodel voor de vorming van de Surinaamse mens nooit naar ons land,
In de slaventijd kwam men niet, daar het de reputatie had van gewelddadigheid. Het is niet aannemelijk dat mensen van adel, opera,  toneel, concerten en dat soort zaken in de steek zouden laten om tussen een stelletje wilden in het oerwoud een bestaan bijeen te schrapen.  De adel werd niet geacht te werken. Arbeid adelt maar de adel arbeidt niet. Het was trouwens verboden voor de adel om te werken. Het was lucratiever om geld te steken in aandelen om expedities naar verre landen te financieren voor het doen van zaken, dan zelf te gaan arbeiden in de tropen.
Het toezicht over de slaven werd toevertrouwd aan sloebers soms zelfs aan hooligans. Goede scholen waren er niet voor de kinderen van deze mensen. Ze hebben geen bibliotheken of muziekinstrumenten achtergelaten. Het lezen kenden ze blijkbaar niet. Dat kennen onze mensen vandaag de dag ook niet.
De mores waren wel afkomstig van de mores in de feodale tijd in Europa. Toentertijd gold daar de willekeur. De edelen mochten alles en kregen alles. De gewone burger mocht niets en kreeg niets. In de slaventijd was het in ons land precies eender. De slavenmeester of de opzichter (meestal een stuk onbenul) bepaalde wie iets kreeg en wie niets. Daarvoor golden geen objectieve criteria. Dit stelsel werd door ons overgenomen toen we vrij kwamen. De een krijgt alles en mag alles, de ander mag niets en krijgt ook niets. Dit noemen wij regelen. Jopie Pengel zei steeds: wie het kruis heeft zegent zichzelf.
Ook andere eigenschappen werden in deze tijd gecultiveerd. De slaaf kon zijn kwelgeest vergiftigen (wiesie) of zijn positie verbeteren door  te klikken. Het klikken werd aangewakkerd en aangemoedigd door grote beloningen in het vooruitzicht te stellen als men de medemens maar wilde verraden. De snelste manier voor iemand die financieel krap zat om aan wat geld te komen was iets te bedenken over de ander. Deze aberraties groeiden in de loop der jaren bij ons uit tot een tweede natuur zonder dat wij daar erg in hebben.
De moderne versie van wiesie is de roddel en de achterklap en het aantal verklikkers is legio. Politieke leiders als Pengel en  Findlay waren steeds omringd door verklikkers. Om niet eens te spreken van de militaire leiders. Findlay placht te zeggen dat de pen machtiger is dan het zwaard. Met de pen kon iemand op grote afstand maatschappelijk gedood worden. De ganse dag liepen verklikkers af en aan in zijn kantoor met onthullingen over andere burgers. die hij dan onder fictieve namen in zijn krant aan de kaak kon stellen. Severinus Desiree Emanuels de toenmalige premier noemde deze vorm kwaadaardige oppositie.

Koloniale tijd
Ook in de koloniale tijd dus vanaf ongeveer 1815 kreeg men weinig blanken van standing in ons land. Want toen kreeg ons land de reputatie van armlastigheid. Ze gingen liever naar de Oost om daar te verkeren in het gezelschap van radjahs e.d. Trouwens daar viel meer te verdienen.
 De enkele Europeanen die naar ons land kwamen deden dat uit idealistische  overwegingen.De kloosterlingen zowel mannen als vrouwen waren meestal gewone boerenzonen en dochters. Op de piepkleine boerderijen in Limburg en Brabant waar de mensen geen kinderbeperking mochten toepassen kwamen overtollige kinderen in kloosters terecht en vandaar in ons land. Ze hebben hun best gedaan bij de opvoeding van onze mensen maar hen herscheppen tot mensen van kaliber konden ze natuurlijk niet. Door het celibaat lieten ze ook geen nakomelingen achter met superieure genen. Door hun vertrek uit ons land na de koloniale periode (na de onafhankelijkheid zogezegd) kwam zelfs een eind aan het kleine beetje opvoeding dat ze brachten. Het gebrek aan opvoeding is te merken in het hoogste college van ons land: de nationale assemblee. De enige concessie aan manieren is de kleding.Goede manieren: wie leert ons tegenwoordig goede manieren?
Immigratie
Het tweede moment was de immigratie. Mensen van standing lieten zich zoals te begrijpen valt niet ronselen in India om voor een paar centen in Suriname op de plantages te komen arbeiden. Pandits en Molvi’s die konden lezen en schrijven konden in de plaatsen van herkomst toch wel behoorlijk verdienen en hoefden niet naar Suriname te komen. Hoe ze toch hier terecht kwamen weet ik ook niet. Ze hebben wel veel invloed gehad op de karaktervorming van de immigranten, doordat ze steeds moesten worden betrokken bij allerlei rituelen. Ze putten hun kennis o.m. uit de wetten van Manu de  Manu’s smirti. Daarin vonden zij:
Regels voor respect tegenover geleerden, over gedrag van vrouwen en koningen. voor het beslechten van geschillen; over het onderzoek van getuigen; over man en vrouw; voor erfenissen. en weddenschappen,
voor zakenlieden en sudras;  voor goed gedrag, familie verhoudingen, maatschappijen en handelaren .
Daarnaast konden leefregels en zedepreken worden geput uit de Mahabharata en de Ramayana. Ook hun kinderverhalen staan bol van de zedepreken en de gedragsregels. Vergelijk daarmee de volksverhalen van de zwarte mensen. Anansietories voornamelijk, die een verderfelijke invloed hebben op het karakter.

Wordt vervolgd.